Toch groeit ook hier de noodzaak. Gemeenten spelen een sleutelrol in thema’s als klimaat, leefbaarheid, inclusie en economische veerkracht – precies de elementen die samenkomen in brede welvaart. Maar hoe zichtbaar maken zij hun inzet en resultaten?
Een recent onderzoek naar 88 Nederlandse gemeenten (met meer dan 50.000 inwoners) geeft hier waardevolle inzichten in.
Grote verschillen in transparantie
Het onderzoek laat zien dat gemeenten sterk verschillen in hoe zij rapporteren over duurzaamheid. De transparantiescores lopen uiteen van ongeveer 49% tot ruim 95%, met een gemiddelde van 66%.
Wat opvalt:
- Grote gemeenten scoren structureel hoger dan kleinere gemeenten
- Slechts een deel van de gemeenten expliciet werkt met SDG’s of brede welvaart
- Duurzaamheid vaak wel aanwezig is in beleid, maar niet altijd herkenbaar wordt verantwoord
Deze verschillen zijn niet verrassend. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) geeft gemeenten namelijk veel vrijheid in hoe zij hun jaarverslag inrichten. Die ruimte leidt tot maatwerk – maar ook tot versnippering.
Wat zien we terug in de praktijk?
Bijna 90% van de gemeenten besteedt in het jaarverslag aandacht aan duurzaamheid. Maar de manier waarop verschilt sterk:
- Sommige gemeenten hebben een apart programma of paragraaf voor duurzaamheid
- Andere verwerken het verspreid over verschillende beleidsthema’s
- In een deel van de gemeenten is duurzaamheid nauwelijks herkenbaar
Ook binnen de bedrijfsvoering – denk aan duurzame inkoop, personeelsbeleid of huisvesting – is de aandacht wisselend. In bijna 40% van de gemeenten komt duurzaamheid hierin niet expliciet terug.
Dit maakt het lastig om als gemeente:
- Integraal te sturen
- Prestaties goed te vergelijken
- En verantwoording af te leggen richting raad en samenleving
De rol van de SDG’s: een gemiste kans?
De Sustainable Development Goals (SDG’s) bieden een logisch en breed gedragen kader voor duurzaamheid. Toch blijkt dat slechts een minderheid van de gemeenten hier expliciet naar verwijst.
Dat is opvallend, omdat:
- Gemeenten in de praktijk met vrijwel alle SDG’s te maken hebben
- SDG’s helpen om sociale, ecologische en economische doelen te verbinden
- Gemeenten die SDG’s (of brede welvaart) expliciet gebruiken, aantoonbaar hoger scoren op transparantie
Met andere woorden: het gebruik van een helder raamwerk lijkt direct samen te hangen met betere verantwoording.
Wat verklaart de verschillen tussen gemeenten?
Het onderzoek laat zien dat met name drie factoren invloed hebben:
- Omvang van de gemeente Grotere gemeenten beschikken vaker over capaciteit, kennis en systemen om uitgebreider te rapporteren.
- Politieke context In sommige gevallen hangt de mate van transparantie samen met politieke voorkeuren binnen raad en college.
- Verplichtingen en indicatoren Gemeenten rapporteren uitgebreider op thema’s waar wettelijke indicatoren voor bestaan. Waar die ontbreken, blijft de rapportage vaak achter.
Dit laatste is cruciaal: wat gemeten moet worden, wordt beter zichtbaar gemaakt.
Wat betekent dit voor gemeenten?
De belangrijkste les uit dit onderzoek is misschien wel deze:
duurzaamheid is in veel gemeenten al onderdeel van beleid, maar nog niet structureel onderdeel van sturing en verantwoording.
Voor gemeenten die werken aan brede welvaart ligt hier een duidelijke opgave:
- Maak duurzaamheid expliciet in de P&C-cyclus Koppel ambities aan begroting, uitvoering en jaarverslag
- Werk met consistente indicatoren Niet alleen wat je doet, maar ook wat het oplevert
- Zorg voor samenhang Voorkom dat duurzaamheid versnipperd raakt over beleidsterreinen
- Gebruik bestaande kaders Zoals SDG’s of brede welvaart als verbindend principe
De rol van ImpACTmakers Gemeenten
Wij herkennen dit beeld. Veel gemeenten hebben duidelijke ambities op duurzaamheid en brede welvaart – maar zoeken naar manieren om dit praktisch bestuurbaar en verantwoordbaar te maken.
Precies daar ligt onze focus.
Wij helpen gemeenten om:
- Brede welvaart te vertalen naar concrete sturing
- Duurzaamheid te integreren in begroting en verantwoording
- En te werken met praktische instrumenten en indicatoren
Dit onderzoek bevestigt dat die vertaalslag essentieel is.
Tot slot
Transparantie over duurzaamheid is geen doel op zich. Het is een middel om beter te sturen, keuzes te onderbouwen en verantwoording af te leggen.
De verschillen tussen gemeenten laten zien dat er nog veel te winnen is. Tegelijkertijd bieden ze ook een kans: om van elkaar te leren en samen te werken aan een meer consistente en impactvolle aanpak.
Of, zoals dit onderzoek impliciet laat zien:
Wie duurzaamheid serieus neemt, maakt het ook zichtbaar.
