Interview met André Nijhof: Gemeenten in transitie. De onzichtbare spelregels van duurzaamheid

Het interview met prof. dr. ir. André Nijhof maakt duidelijk dat de rol van gemeenten in duurzaamheid veel complexer is dan vaak gedacht. Niet de wetten, maar de informele spelregels binnen gemeentelijke organisaties bepalen in hoge mate of duurzame transities slagen.

Van wet naar werkwijze

Volgens Nijhof is slechts 20% van de belemmeringen wettelijk van aard; de overige 80% zit in hoe gemeenten intern functioneren. Denk aan rolopvattingen van ambtenaren (“ik voer alleen uit”) en het gebrek aan samenwerking tussen bestuurders en uitvoerders. Deze informele regels maken dat ambtenaren zich vaak monddood voelen, terwijl juist hun vakkennis cruciaal is voor duurzame vooruitgang.

Drie spelregels die moeten veranderen

Nijhof noemt drie concrete spelregels die gemeenten kunnen herzien:

1. Vermijd het woord ‘cultuurverandering’ – Het suggereert dat een gemeente dit alleen kan oplossen, terwijl transities altijd systeemgericht zijn.
2. Doorbreek aanbestedingsregels – Zoals in Apeldoorn, waar raamovereenkomsten duurzaamheid beter borgen dan prijsgerichte aanbestedingen.
3. Stimuleer samenwerking tussen bestuurders en ambtenaren – Beleidsvorming moet plaatsvinden in dialoog, niet in gescheiden werelden.

Bottom-up én top-down

Transitie vraagt om een combinatie van lokale initiatieven en centrale sturing. Grote gemeenten kunnen als koplopers fungeren, terwijl kleinere gemeenten via praktische instrumenten zoals convenanten kunnen aanhaken. Provincies en accountants kunnen hierbij een regierol vervullen, mits ze boven het systeem uitstijgen en vertrouwen genieten.

De rol van de ambtenaar

De oproep aan ambtenaren is helder: pak je vak, gebruik je stem. Niet alleen door opties voor te leggen, maar ook door voorkeuren uit te spreken op basis van expertise. Duurzaamheid vraagt om lef, systeeminzicht en het slim spelen van het spel.

ImpACTmakers Gemeenten is een platform dat gemeenten ondersteunt bij het integraal verankeren van duurzaamheid en brede welvaart in de volledige PDCA-cyclus. Meer weten over wat wij kunnen betekenen? Bekijk ons aanbod.