Mark de Lat en Niels van Nieuw Amerongen publiceerden onlangs een literatuurstudie in het Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie over sensemaking en duurzaamheid bij MKB-accountantskantoren. Hun centrale vraag: hoe geef je als bestuurder inhoud aan duurzaamheid als de wettelijke druk wegvalt? De conclusie raakt de kern van wat wij bij ImpACTmakers Gemeenten dagelijks zien: persoonlijke overtuigingen en intrinsieke motivatie zijn medebepalend voor duurzaamheidsstrategieën. Niet de wet. Niet de markt. De mens.
Wat gemeenten hiermee kunnen
De Omnibusregeling haalt voor een groot deel van het bedrijfsleven de wettelijke grondslag voor duurzaamheidsrapportage weg. Voor gemeenten was die wettelijke grondslag nooit het primaire vertrekpunt – en toch herkennen bestuurders, controllers en ambtenaren de spanning die de onderzoekers beschrijven.
De Lat en Van Nieuw Amerongen onderscheiden drie niveaus waarop duurzaamheid en sensemaking samenkomen: het macro, meso en microniveau. Op macroniveau gaat het om ecologie, politiek en stakeholders. Op mesoniveau om de organisatie: haar identiteit, communicatie en strategisch commitment. Maar het meest onderbelichte niveau – en volgens de onderzoekers het meest bepalende – is het microniveau: het individu.
Vertaal dat naar uw gemeente. Wie bepaalt er echt of duurzaamheid en brede welvaart landen? Niet het coalitieakkoord. Niet de VNG-handreiking. Maar de wethouder die er ‘s ochtends al aan denkt voordat de vergadering begint. De concerncontroller die duurzaamheid niet wegstopt in een aparte paragraaf maar doorvertaalt naar de begroting. De ambtenaar die het gesprek aandurft dat anderen vermijden.
De dominee en de koopman
De onderzoekers introduceren een treffend onderscheid. Sommige bestuurders handelen vanuit intrinsieke motivatie – de dominee, gedreven door overtuiging. Anderen vertrekken bij de businesscase – de koopman, gedreven door voordeel. De auteurs pleiten voor de gulden middenweg: duurzaamheid koppelen aan zowel verantwoordelijkheid als waardecreatie.
Voor gemeenten klinkt dat vertrouwd. De vraag is niet of uw gemeente duurzaamheid belangrijk vindt – dat doet zij. De vraag is vanuit welk verhaal u handelt als de politieke wind draait, de middelen krimpen of de coalitie wisselt. Dat verhaal is niet van de organisatie. Het is van de mensen die haar leiden.
Mentale modellen bepalen de koers
Een begrip dat terugkeert in het onderzoek is dat van het mentale model: de interne representatie van hoe iemand de werkelijkheid ziet en interpreteert. Die modellen bepalen hoe informatie wordt herkend, hoe besluiten worden genomen en of duurzaamheid als kostenpost of als strategische factor wordt gezien.
De onderzoekers beschrijven vijf archetypen, van ontkenners tot ware gelovers. En ze stellen een ongemakkelijke vraag: weet u welk archetype uw directieteam domineert? En handelt u daarnaar?
In de paper Gemeenten & duurzaamheid – een logische combinatie?! kwamen we tot een vergelijkbare conclusie via een andere route. Slechts 20% van de belemmeringen voor duurzame transitie in gemeenten is wettelijk van aard. De overige 80% zit in hoe gemeenten intern functioneren – in rolopvattingen, informele spelregels en de cultuur die bepaalt wat bespreekbaar is.
Wat dit vraagt
De onderzoekers sluiten af met een vraag die wij graag doorgeven aan iedereen die werkt aan duurzame gemeenten: wat is uw verhaal? En verkondigt u het met de overtuiging van de dominee, de scherpte van de koopman, of de wijsheid van degene die weet dat het allebei nodig is?
ImpACTmakers Gemeenten helpt professionals en bestuurders om precies die vraag te stellen – en er structureel antwoord op te geven, in begroting, inkoop en verantwoording.
Lees het volledige artikel van Mark de Lat en Niels van Nieuw Amerongen in het Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie via onderstaande link.
